دانشکده بهداشت

تاب آوری نظام سلامت عبارت است از توانایی پیش بینی، پاسخ دهی و تطبیق با شوک ها و ارائه پایدار خدمات سلامت در محیط غیر پایدار. نظام سلامت باید پاسخگوی شوک های اپیدمیولوژیک، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی نظیر پاندمی بیماری کووید-۱۹، اپیدمی ابولا، ویروس زیکا، بلایای طبیعی، جنگ و بحران اقتصادی باشد و خودش را با تغییرات به وجود آمده تطبیق و تغییر دهد. پویایی نظام سلامت به آن کمک می کند تا سریعتر به تغییرات محیطی و انتظارات مردم جامعه پاسخ دهد. تقویت تاب آوری نظام سلامت نقش کلیدی در ارائه خدمات سلامت به ویژه در زمان بحران ها و بلایا دارد.

تجربه مدیریت کووید-۱۹ نشان داد کشورهایی که نظام سلامت تاب‌ آور داشتند، با کمترین اختلال در خدمات ضروری مانند مراقبت‌ های مادران، دیالیز و واکسیناسیون روتین، بحران را مدیریت کردند. در ایران نیز اقداماتی مانند تولید بومی ماسک و واکسن و راه ‌اندازی مراکز ۱۶ ساعته نمونه ‌هایی از تاب ‌آوری مبتنی بر خلاقیت و مدیریت بومی بود.

بدون «مدیریت علمی»، تاب‌ آوری تبدیل به شعار می ‌شود. مدیریت علمی بحران یعنی اینکه پیش از وقوع بحران، ساختاری تاب ‌آور برای نظام سلامت طراحی کنیم. در این رویکرد، پایش هوشمند از طریق سامانه ‌های هشدار سریع، امکان تشخیص زودهنگام خطر را فراهم می ‌کند. تصمیم ‌گیری ها نه بر پایه سلیقه یا شتاب، بلکه مبتنی بر شواهد علمی، گرفته می ‌شود. و در نهایت، آموزش‌ های تکراری و رزمایشی، دستورالعمل‌ های علمی را به مهارت عملی کارکنان نظام سلامت تبدیل می‌ کند.

هفته سلامت فرصتی است تا از «واکنش به بحران» به «مدیریت پیشگیرانه و تاب ‌آور» حرکت کنیم. نظام سلامت مانند یک کشتی در طوفان است؛ مدیریت علمی، سکان و نقشه راه است و تاب ‌آوری، بدنه و موتور آن. در هفته سلامت، به جای انتظار منفعلانه برای عبور از بحران‌ های آینده، خود را از همین حالا برای آنها آماده می ‌کنیم. هر شهروند، یک حلقه از زنجیره تاب ‌آوری است.

دکتر مهدیه حیدری

عضو هیات علمی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ارومیه