دانشکده بهداشت

یکی از حوزه های مهمی که می ‌تواند از رویکرد خودمراقبتی بهره ‌مند شود، سلامت روان است. در حال حاضر اختلالات سلامت روان، بار قابل توجهی در سطح جهان دارند و پیشگیری و درمان آن ‌ها از اولویت ‌های مهم سلامت عمومی  محسوب می شود (3). در دنیای مدرن، با افزایش فشارهای کاری، اجتماعی و فناوری، مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی و فرسودگی شغلی رو به افزایش است و بسیاری از افراد برای مقابله با استرس به راهکارهای کوتاه ‌مدت مانند خواب یا مصرف کافئین روی می ‌آورند؛ در حالی که این روش ‌ها تنها تسکین موقتی ایجاد می‌ کنند. در مقابل، خودمراقبتی واقعی رویکردی جامع برای حفظ و ارتقای سلامت روان است که شامل مجموعه ‌ای از تمرین ‌های پایدار و آگاهانه می ‌شود و با افزایش تاب ‌آوری، بهبود مدیریت هیجان ‌ها و کاهش اثرات استرس، می ‌تواند در پیشگیری از بروز اختلالات روانی نقش مهمی ایفا کند.

برخی از راهکارهای خودمراقبتی در حوزه سلامت روان عبارت‌اند از:

1- تمرین‌ های ذهن ‌آگاهی و مدیتیشن به افراد کمک می‌ کنند تا افکار خود را بدون درگیری احساسی مشاهده کنند و در نتیجه علائم اضطراب و افسردگی کاهش می یابد (4).

2- فعالیت بدنی  با آزادسازی اندورفین ‌ها و کاهش هورمون استرس، علائم اضطراب و افسردگی را کاهش می دهد و با بهبود کیفیت خواب، افزایش عزت ‌نفس و ایجاد احساس موفقیت، به تقویت بهزیستی روانی کمک می کند (3،4) .

3-قرار گرفتن در معرض طبیعت و فعالیت ‌هایی مانند پیاده ‌روی یا باغبانی، خلق ‌وخو و عملکرد شناختی را بهبود بخشیده و حتی با کاهش فشار خون و کورتیزول به کاهش استرس کمک می کند.

4- حفظ روابط اجتماعی و ارتباط با دوستان و خانواده از احساس تنهایی و انزوا جلوگیری کرده و به افزایش تاب ‌آوری عاطفی، رضایت از زندگی و کاهش بروز اختلالات روانی کمک می‌ کند.

5- خواب کافی و تغذیه سالم تأثیر مثبتی بر تنظیم هیجانی و عملکرد شناختی دارد. رژیم غذایی متعادل با تأمین مواد مغذی لازم برای مغز، به تنظیم خلق ‌وخو و حفظ سلامت روان کمک می‌ کند (4).

از این رو شایسته توجه است که خودمراقبتی تنها یک واکنش موقتی برای کاهش استرس نیست، بلکه بخشی ضروری از یک سبک زندگی سالم است که با افزایش تاب ‌آوری عاطفی، کاهش اضطراب و افسردگی و پیشگیری از فرسودگی شغلی به حفظ سلامت روان در بلندمدت کمک می ‌کند.

 

دکتر صفیه کنعانی کنده

عضو هیات علمی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ارومیه

منابع

1- World Health Organization. WHO guideline on self-care interventions for health and well-being, 2022 revision. World Health Organization; 2022 Jun 17.

2- Truscott A, Hayes D, Bardsley T, Choksi D, Ed Brooke-Childs J. Defining young people’s mental health self-care: A systematic review and co-development approach. European Child & Adolescent Psychiatry. 2024 Nov;33(11):3765-85.

3- White RL, Vella S, Biddle S, Sutcliffe J, Guagliano JM, Uddin R, Burgin A, Apostolopoulos M, Nguyen T, Young C, Taylor N. Physical activity and mental health: a systematic review and best-evidence synthesis of mediation and moderation studies. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. 2024 Nov 28;21(1):134.

4- Tushe M. The role of self-care practices in mental health and well-being: a comprehensive review. International Journal of NeuroOncology and Therapeutics. 2025 Aug 2;1(1):1-6.